Doel
Deze pagina's bevatten informatie over de wijze waarop communicatie tot problemen kan leiden en
hoe met valkuilen om te gaan.
Cultuur en communicatie hebben een direct verband met elkaar. Sommige wetenschappers gaan
zover te stellen dat cultuur gelijk is aan communicatie. In ieder geval is het zo dat cultuur alleen
waarneembaar wordt via communicatie; verbaal of non-verbaal.
Bij
communicatie spelen minimaal twee partijen een rol: de zender en de ontvanger. Beiden hebben
een eigen wereld in hun hoofd. Die zou je kunnen voorstellen als "wereldmodel", een soort "kaart
van het gebied". Ongeacht de cultuur waarin iemand opgroeit zal er verschil zijn in dit wereldmodel,
elk model is even uniek als de persoon zelf. Tegelijk zal er ook veel overeenkomst zijn, meer
overeenkomst naarmate de beiden dezelfde "wereld" delen. Zo kan er een grotere overeenkomst
zijn tussen twee mensen uit een stad in verschillende landen dan tussen twee mensen uit
hetzelfde land maar uit de stad en van het platteland. Cultuur is dus niet één op één gelijk met
land. Het "inter"culturele van de communicatie kan dus evengoed binnen landsgrenzen
plaatsvinden. De beleving van verschil of overeenkomst is individueel en gebaseerd op het
wereldmodel van de communicatiepartners en niet rechtstreeks op taal, huidskleur, religie of
nationaliteit. Uiteraard wordt het wereldmodel hier wel sterk door gekleurd maar even goed door
sociaal-economische factoren (b.v. rijk of arm, stad of platteland) en opleidingsniveau.Cultuur is dus niet een statisch en onveranderlijk kenmerk van een mens (zoals je huidskleur) maar
een dynamische en dus aanpasbare toestand. Communicatie beïnvloed die toestand.
Waar het om gaat bij contact tussen mensen uit verschillende culturen is de
subjectieve beleving
van verschil of overeenkomst tussen de gesprekspartners.
Interculturele communicatie houdt zich
bezig met de invloed van die beleving op communicatie.De uitdaging voor de gesprekspartners is je eigen wereldmodel uit te breiden met dat wat je wilt
overnemen uit die van de ander zonder je eigen model te willen vervangen door dat van de ander.
Immers, geen van beide is 100% "goed". Uiteindelijk hoef je niet precies dezelfde mening te
hebben als die ander maar kan het wel handig zijn om te begrijpen hoe je moet denken om zo'n
andere mening te kunnen "verantwoorden".
Om dat bij interculturele communicatie mogelijk te maken moet je beschikken over
interculturele
communicatieve competentie. Aspecten daarvan zijn: motivatie, kennis en vaardigheden. Ofwel: je
moet willen, weten en kunnen. De motivatie kan groeien door veelvuldig contact met andere
culturen (ontdekken van de overeenkomsten, verminderen van de angst voor het nieuwe en
"vreemde", herkennen van je eigen vooroordelen), vaardigheden kun je trainen en kennis doe je op
door veel met die anderen te praten, door veel te lezen en door het geleerde in je wereldmodel in te
passen."Hoe belangrijk kennis over de cultuur ook moge zijn, dient hier opgemerkt te worden dat de relatie
tussen de oorspronkelijke cultuur en het feitelijke gedrag probabilistisch en niet deterministisch van
aard is. Kennis van de oorspronkelijke cultuur van de communicatiepartner dient daarom te allen
tijde flexibel te worden toegepast en in het juiste perspectief te worden geplaatst. Dit betekent dat
eerst nagegaan moet worden of, en zo ja in welke mate, de communicatiepartner waarde hecht aan
de betreffende culturele aspecten en op welke wijze deze een belemmering kunnen vormen voor het
contact. Als hiermee geen rekening wordt gehouden, is het gevaar aanwezig dat de
communicatiepartner gereduceerd wordt tot een karikatuur van de eigen oorspronkelijke cultuur."
W.A. Shadid
De kern voor zowel goed contact en het resultaat daarvan, de "
integratie", is het onderkennen van
elkaars vooroordelen en het afstemmen op elkaar met behoud van cultuur en identiteit."Verschillende culturele groepen hebben meer met elkaar gemeen dan men op het eerste gezicht
zou denken. Miscommunicatie tussen autochtonen en allochtonen is, zoals elders is aangegeven
(Shadid 1994), eerder het gevolg van de negatieve wederzijdse beeldvorming en andere
maatschappelijke omstandigheden dan van de objectief vaststelbare culturele verschillen die tussen
hen bestaan." W. A. Shadid
Een grote valkuil is die van generaliseren. DE Afrikaan bestaat niet, evenmin als DE Nederlander.
"Kennis van de communicatiepartners van elkaars cultuur kan averechts werken als ze elkaar
primair beschouwen als vertegenwoordigers van de groepen waartoe ze behoren en niet zien als
autonome individuen met een eigen ervaring en een eigen persoonlijkheid." W. A. Shadid
Leestips
Een leuk boekje om hierover meer te weten te komen
is te leen bij het ASC in Leiden. Het gaat over 15 jaar
stage in Senegal/Gambia door Nederlandse studenten
antropologie. Ze woonden 3 maanden bij een familie op
het platteland. Het is het verslag van een studie naar
de invloed van de studenten op het beeld dat de
families na afloop hadden van studenten, Nederlanders
en blanken in het algemeen. In dit verslag wordt een
relatie gelegd met interculturele communicatie en de
wisselwerking tussen die communicatie en
beeldvorming en attitude.De Nederlander door Afrikaanse ogen bekeken.
Interculturele communicatie in de context van 15 jaar
SeneGambia- stage
auteurs: Inge Clarijs, Leonie van der Helm, Ruth de
Vries
ASC-kenmerk: PL 30091, PPN 215809068
|
|
|
Grondslagen van interculturele communicatie:
Studieveld en werkterrein.
W. A. Shadid
Kluwer 1998, ( 316 paginas)
ISBN 90-313-2476-0
Eerste oplage 1998,
Tweede oplage 1998
Derde oplage 2000
Vierde oplage 2002
Vijfde oplage 2003 is reeds beschikbaar
|
|
